Metadane dostępności w ONIX 3.0 – jak je poprawnie uzupełnić?

Możesz mieć wzorowo dostępny ebook, ale jeśli rekord ONIX o tym milczy, dla dystrybutora i czytelnika ta dostępność nie istnieje. EAA wymaga, by informacja o cechach dostępności ebooka była dostępna w metadanych – a w łańcuchu dystrybucji językiem metadanych jest ONIX 3.0. To jeden z najrzadziej opisanych po polsku elementów całej układanki, więc rozłóżmy go na czynniki pierwsze.

Gdzie w ONIX mieszka dostępność: ProductFormFeature i lista 196

Cechy dostępności deklaruje się w composicie <ProductFormFeature>, z typem 09 (ProductFormFeatureType = 09, „E-publication accessibility detail") i wartościami z listy kodowej 196. Każda cecha to osobny composite. Najważniejsze kody w praktyce wydawniczej:

(Lista 196 jest rozwijana przez EDItEUR – przed wdrożeniem warto pracować na jej aktualnej wersji.)

Przykładowy fragment rekordu dla powieści zgodnej z WCAG AA:

<ProductFormFeature>
  <ProductFormFeatureType>09</ProductFormFeatureType>
  <ProductFormFeatureValue>03</ProductFormFeatureValue>
</ProductFormFeature>
<ProductFormFeature>
  <ProductFormFeatureType>09</ProductFormFeatureType>
  <ProductFormFeatureValue>11</ProductFormFeatureValue>
</ProductFormFeature>
<ProductFormFeature>
  <ProductFormFeatureType>09</ProductFormFeatureType>
  <ProductFormFeatureValue>14</ProductFormFeatureValue>
</ProductFormFeature>

Żelazna zasada: ONIX musi zgadzać się z plikiem

ONIX to obietnica składana dystrybutorowi i czytelnikowi. Wewnątrz pliku EPUB tę samą informację niosą metadane schema.org (opisaliśmy je w artykule o deklaracji dostępności) – i obie warstwy muszą być spójne. Trzy najczęstsze błędy, które widzimy w rekordach polskich wydawców:

1. Deklaracja na wyrost – kod 03 (WCAG AA) przy pliku, który nie przeszedł żadnej walidacji. To gotowy zarzut wprowadzenia w błąd.
2. Brak jakiejkolwiek deklaracji – rekord milczy, więc platforma traktuje plik jak niedostępny; tytuł wypada z filtrów „publikacje dostępne", które sklepy właśnie budują.
3. Niespójność ONIX ↔ EPUB – ONIX obiecuje opisy alternatywne, plik ich nie ma (albo odwrotnie). Automaty walidacyjne dystrybutorów coraz częściej to wyłapują.

Prawidłowa kolejność jest zawsze ta sama: najpierw faktyczny stan pliku (audyt / remediacja), potem metadane opisujące ten stan.

Czego wymagają dystrybutorzy?

Platformy (w Polsce m.in. Legimi, Empik, Woblink; globalnie Amazon, Apple, Google, Kobo) przyjmują metadane w ONIX 3.0 i sukcesywnie zaostrzają walidację pól dostępności – bo same podlegają EAA i muszą te informacje wyświetlać czytelnikom. W praktyce oznacza to, że kompletne metadane dostępności przestają być „miłym dodatkiem", a stają się warunkiem sprawnego przyjęcia pliku. Szerszy obraz konsekwencji opisujemy w artykule o karach i ryzykach niezgodności.

Jak uzupełnić metadane dla całego katalogu – proces

Dla pojedynczego tytułu: analiza pliku → dobór kodów 196 → aktualizacja rekordu → walidacja spójności. Dla katalogu setek tytułów robienie tego ręcznie nie ma sensu. Nasz proces masowy:

1. automatyczna analiza cech każdego pliku EPUB (co plik faktycznie ma: nawigacja, alt-teksty, deklaracje języka…),
2. wygenerowanie spójnych metadanych schema.org (do pliku) i ONIX 196 (do kanału),
3. raport rozbieżności – lista tytułów, w których plik nie dorasta do pożądanej deklaracji (kandydaci do remediacji),
4. walidacja i eksport rekordów gotowych do wysyłki do dystrybutorów.

Efekt uboczny bywa najcenniejszy: raport z punktu 3 to gotowa mapa priorytetów dla remediacji backlisty.

FAQ

Mam ONIX 2.1 – czy mogę w nim zadeklarować dostępność? Lista 196 to mechanizm ONIX 3.0. Deklarowanie dostępności to dobry moment na migrację, którą polscy dystrybutorzy i tak wymuszają.

Czy metadane muszę aktualizować po każdej zmianie pliku? Tak – metadane opisują konkretną wersję pliku. Remediacja tytułu bez aktualizacji rekordu ONIX to praca wykonana w połowie.

Kto w wydawnictwie powinien to robić? Ten, kto zna faktyczny stan plików. Dlatego najlepiej działa połączenie: konwerter/audytor generuje deklaracje, dział metadanych włącza je do rekordów. Możemy zrobić jedno i drugie.

Metadane dostępności dla całego katalogu – wygenerowane z faktycznych cech plików, spójne w EPUB i ONIX. Zobacz usługę albo zamów wycenę w 24 h. Chcesz zajrzeć do metadanych pojedynczego pliku już teraz? Sprawdź go za darmo.