Deklaracja dostępności ebooka – jak ją przygotować?

W przypadku ebooków „deklaracja dostępności" nie jest jednym dokumentem – jak na stronach WWW – lecz zestawem metadanych, które podróżują razem z plikiem i informują czytelnika, sklep oraz organ nadzoru, jakie cechy dostępności publikacja faktycznie ma. EAA wymaga, by ebooki były „wykrywalne" pod kątem dostępności – i to właśnie te metadane realizują ten wymóg. Poniżej: z czego składa się kompletna deklaracja i jak ją przygotować.

Trzy warstwy deklaracji dostępności

Kompletna informacja o dostępności ebooka to trzy współpracujące elementy:

Błąd, który widzimy najczęściej: wydawca uzupełnia jedną warstwę (zwykle ONIX, bo wymusił to dystrybutor) i uznaje temat za zamknięty. Tymczasem plik bez metadanych schema.org jest „niemy" dla aplikacji czytających, a brak czytelnej informacji o zgodności zostawia sklep bez treści do wyświetlenia.

Warstwa 1: schema.org w pliku EPUB

W pliku OPF deklarujesz cechy dostępności publikacji. Minimum, którego oczekuje EPUB Accessibility 1.1:

• schema:accessMode – przez jakie zmysły odbiera się treść (np. textual, visual);
• schema:accessModeSufficient – jakie kombinacje wystarczają do pełnego odbioru (kluczowe: czy textual samodzielnie wystarcza – to sygnał dla użytkownika czytnika ekranu);
• schema:accessibilityFeature – konkretne cechy: tableOfContents, readingOrder, alternativeText, pageNavigation, displayTransformability;
• schema:accessibilityHazard – zagrożenia (miganie, dźwięk) albo wyraźne none;
• schema:accessibilitySummary – krótki opis dostępności ludzkim językiem, po polsku.

Przykład fragmentu OPF dla typowej, dobrze zrobionej powieści:

<meta property="schema:accessMode">textual</meta>
<meta property="schema:accessModeSufficient">textual</meta>
<meta property="schema:accessibilityFeature">tableOfContents</meta>
<meta property="schema:accessibilityFeature">readingOrder</meta>
<meta property="schema:accessibilityFeature">alternativeText</meta>
<meta property="schema:accessibilityHazard">none</meta>
<meta property="schema:accessibilitySummary">
  Publikacja zgodna z EPUB Accessibility 1.1 (WCAG 2.1 AA). Pełna
  nawigacja po nagłówkach i spisie treści, ilustracje z opisami
  alternatywnymi, tekst w pełni skalowalny.
</meta>

Warstwa 2: ONIX 3.0 dla łańcucha dystrybucji

Dystrybutorzy nie zaglądają do wnętrza EPUB-a – czytają rekord ONIX. Cechy dostępności deklaruje się w composicie ProductFormFeature z listą kodową 196. To temat z własnymi pułapkami (kody, spójność z zawartością pliku, wymagania poszczególnych platform), dlatego rozpisaliśmy go osobno: Metadane dostępności w ONIX 3.0 – jak je poprawnie uzupełnić.

Warstwa 3: informacja o zgodności

Deklaracja powinna wskazywać, z czym plik jest zgodny i skąd to wiadomo:

• odwołanie do specyfikacji: EPUB Accessibility 1.1, poziom WCAG (AA);
• sposób weryfikacji: walidacja EPUBCheck + Ace by DAISY, test z czytnikiem ekranu;
• opcjonalnie podmiot, który zgodność potwierdził (samoocena wydawcy albo zewnętrzny audyt – ten drugi ma większą wagę dowodową).

Zasada nadrzędna: deklaruj tylko prawdę

Metadane dostępności to oświadczenie wobec konsumenta. Zadeklarowanie cech, których plik nie ma, jest gorsze niż brak deklaracji – to wprowadzenie w błąd, które użytkownik czytnika ekranu wykryje w minutę, a organ nadzoru potraktuje jako osobne naruszenie. Dlatego prawidłowa kolejność to zawsze: najpierw audyt i ewentualna remediacja pliku, potem deklaracja tego, co faktycznie jest w środku.

Jak to zrobić na skalę całego katalogu?

Ręczne uzupełnianie metadanych w 500 plikach i 500 rekordach ONIX to tygodnie pracy – i gwarancja literówek. Nasz proces robi to masowo: analizuje faktyczne cechy każdego pliku, generuje spójne metadane schema.org + ONIX i waliduje całość przed wysyłką do dystrybucji. Zwykle łączymy to z remediacją backlisty – metadane są wtedy naturalnym produktem końcowym procesu.

FAQ

Czy deklaracja dostępności ebooka to to samo co deklaracja dostępności strony WWW? Nie. Strony mają jeden dokument-deklarację (wymóg ustawy o dostępności cyfrowej). Ebook „deklaruje się" metadanymi w pliku i w ONIX – nie ma jednego formularza.

Kto powinien przygotować metadane – redakcja czy konwerter? Cechy pliku zna konwerter, kontekst wydawniczy – redakcja. W praktyce najlepiej działa model, w którym metadane generuje ten, kto plik walidował, a redakcja zatwierdza accessibilitySummary.

Co z tytułami, które nie są jeszcze dostępne? Uczciwość popłaca również w metadanych: deklaruje się stan faktyczny. Sklepy coraz częściej wymagają jakiejkolwiek deklaracji – także „publikacja nie zawiera cech dostępności" – a to dodatkowy argument, żeby remediację zaplanować wcześnie.

Chcesz mieć metadane zrobione raz a dobrze – dla całego katalogu? Zobacz usługę metadanych dostępności albo zamów wycenę w 24 h. Chcesz sprawdzić, jakie metadane ma już Twój plik? Wczytaj go do darmowego checkera.